Spacerniak

Osiedle WSM Koło II

Po drugiej stronie ul. Obozowej, naprzeciwko osiedla TOR, leży osiedle powojenne (z lat 1947-50), które wygląda jak przedwojenne (może nawet bardziej niż to pierwsze). Zaprojektowało je bowiem małżeństwo – Helena i Szymon Syrkusowie – przedstawiciele przedwojennej, architektonicznej awangardy. Od 2008 r. osiedle figuruje w rejestrze zabytków. Bardzo tu „lecorbusierowsko”. I bardzo ładnie. Moim zdaniem jedno z najładniejszych osiedli nie tylko na Woli, ale i w Warszawie. Szkoda, że wybrałam się na nie o nie najlepszej godzinie i zdjęcia wyszły takie sobie.

W pierwszej chwili myślałam, że gołąb jest namalowany na ścianie budynku, ale na drugim zdjęciu go nie ma, zatem jest prawdziwy.

Patron osiedla, dłuta Wiesława Mueldner-Nieckowskiego.

Przedszkole przez wakacje trochę zarosło ;-).

Można tu nie tylko pokontemplować (architekturę), ale i pomedytować.

Ja wolę kontemplować Uśmiech Heleny, czyli „falujący galeriowiec”.

Chodzi oczywiście o Helenę Syrkusową.

W tym budynku nietypową pamiątkę – rysunek syrenki na ścianie mieszkania – zostawił Pablo Picacco, wizytujący to osiedle w ramach Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju w 1948 r. Małżeństwo, które się do mieszkania następnie wprowadziło, przez kilka lat musiało znosić niekończące się wycieczki amatorów sztuki, pragnących ujrzeć na własne oczy dzieło słynnego artysty. Już to widzę – mąż z żoną siadają do obiadu, a tu dzwonek do drzwi, za drzwiami podnieceni amatorzy, wchodzą, podziwiają, pomidorowa stygnie… W sumie nie dziwię się, że zamalowali. Szukałam tablicy upamiętniającej to wydarzenie, która podobno jest gdzieś na bloku, ale nie znalazłam. Kto ciekaw, niech sobie wygugluje „pablo picasso syrenka”.

Potwory

– Geralt – powiedział nagle. – Przecież potwory są. Może nie jest ich tyle co niegdyś, może nie czają się za każdym drzewem w lesie, ale przecież są. Istnieją. Czemu więc przypisać, że ludzie dodatkowo wymyślają takie, które nie istnieją? Mało tego, wierzą w to, co wymyślają? Hę? Geralcie z Rivii, słynny wiedźminie? Nie zastanawiałeś się nad przyczyną?

– Zastanawiałem, słynny poeto. I znam tę przyczynę.

– Ciekawym.

– Ludzie – Geralt odwrócił głowę – lubią wymyślać potwory i potworności. Sami sobie wydają się wtedy mniej potworni. Gdy piją na umór, oszukują, kradną, leją żonę lejcami, morzą głodem babkę staruszkę, tłuką siekierą schwytanego w paści lisa lub szpikują strzałami ostatniego pozostałego na świecie jednorożca, lubią myśleć, że jednak potworniejsza od nich jest Mora wchodząca do chat o brzasku. Wtedy jakoś lżej im się robi na sercu. I łatwiej im żyć.

– Zapamiętałem – powiedział Jaskier po chwili milczenia. – Dobiorę rymy i ułożę o tym balladę.

– Ułóż. Ale nie licz na wielki poklask.

Andrzej Sapkowski, „Ostatnie życzenie”; Supernowa, Warszawa 1993.

Koło – osiedle TOR

Wybudowane w latach 1935-38 eksperymentalne osiedle Towarzystwa Osiedli Robotniczych powstało dla wolskich robotników. Jego patronem jest Stefan Żeromski, twórca idei „szklanych domów”. Modernistyczne bloki były tanie, ładne i wygodne, otoczone zielenią, w pobliżu leży też Lasek na Kole. Mieszkania były nieduże i skromne, ale miały wszystkie niezbędne wygody. Zadbano też o infrastrukturę handlową, usługową, kulturalną i edukacyjną, a także poprowadzono do niego linię tramwajową. Nieprzypadkowe było też samo położenie osiedla – wybudowano je nie za blisko i nie za daleko od fabryk, w których robotnicy byli zatrudnieni. Jednym słowem pierwszorzędny przedwojenny socjalizm.

Szczęście robotników nie potrwało długo, we wrześniu 1939 r. na osiedle spadły bomby, jedne z pierwszych, jakie zrzucono na Warszawę, ich ofiary upamiętnia tablica na jednym z bloków. Domy nie ucierpiały jednak zbytnio, szybko je odbudowano i stoją do dzisiaj. Przypominają trochę bloki na Żoliborzu Spółdzielczym.

Nowolipki

Kolejna dzielnica wybudowana na gruzach getta.

Wojciech Młynarski robi swoje na ścianie garażu.

Rzeź miała miejsce w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego, na rozkaz Hitlera oddziały SS i policji niemieckiej rozstrzelały – wg różnych szacunków – od 15 do 65 tys. mieszkańców dzielnicy – mężczyzn, kobiet i dzieci, w tym pacjentów wolskich szpitali. Bywa uznawana za największą jednostkową masakrę ludności cywilnej dokonaną w Europie w czasie II wojny światowej.

Wieża kościoła Miłosierdzia Bożego i św. Faustyny na Żytniej.

Kiedyś budynek bardzo ciekawy, ponieważ zachowano w nim surowe mury zrujnowanego w czasie wojny kościoła, przykryte akrylowym dachem, przez który widać było niebo. Za komuny był ośrodkiem kultury niezależnej, wystawiano tu m.in. awangardowe sztuki teatralne. Proboszcza Wojciecha Czarnowskiego znała dobrze moja mama, bywał u nas w domu. Dzisiaj po oryginalnych wnętrzach nie ma śladu, po awangardowej kulturze też. Pozostał jednak ośrodek pomocy dla bezdomnych.

Cała zabudowa ulicy została spalona podczas powstania. Ostał się tylko ten budynek:

Metro Młynów

…i jego okolice na południe od Górczewskiej. Mało tu atrakcji, ale coś tam się znalazło, jak zwykle.

Nad okolicą góruje strzelista wieża neogotyckiego kościoła pw. św. Stanisława Biskupa z 1903 r., który pozazdrościł Watykanowi i ma w swojej nawie grób papieża Jana Pawła II. Symboliczny rzecz jasna.

Odmiana neogotyku, w jakim wybudowany jest kościół, to tzw. neogotyk nadwiślański.

Okoliczne budynki są zazwyczaj powojenne, ale na jednym z podwórek, za niewielkim skwerem, stoi sobie, od 1924 r., taka oto kamieniczka:

To nie bankomat, to BITOMAT (dla amatorów kryptowalut).

Jeden z 7 w Warszawie i 42 w całej Polsce. Można w nim wymienić nie tylko bitcoiny, ale także Ethereum, Tether i USDC (nie wiem, kie licho).

Metrem jeżdżę często, ale na tej stacji jeszcze nie byłam. Schodzę więc.

Nie wiem, dlaczego architekt obrał za motyw przewodni stacji akurat koła. Może chodzi o koła młyńskie?

Jak młyny, to i mąka, więc stacja cała na biało.

PDT Wola

Powszechny Dom Towarowy „Wola”, czyli PRL-owska galeria handlowa. Zaopatrzenie było znacznie gorsze niż dzisiaj (choć nieco lepsze niż w innych, mniej sztandarowych placówkach handlowych socjalizmu), za to architektura lepsza. Modernistyczny budynek zaprojektował Michał Przerwa-Tetmajer (z „tych” Tetmajerów), otwarto go w 1956 r. Dzisiaj sklepów już w nim nie ma, w ich miejsce wprowadziły się biura. Nigdy w Pedecie na zakupach nie byłam, mieszkałam przy Domach Towarowych „Centrum” i to tam się zaopatrywałam w dobra deficytowe. (PDT „Wola” był zresztą formalnie ich częścią).

W XXI w. budynek odremontowano, zachowując w większości pierwotny wygląd, a także neon (chociaż ten już w nieco zmienionej, prostszej formie). Zachowano także płaskorzeźby w attykach.

Niestety płaskorzeźby słabo mi wyszły na zdjęciach, ale w każdym razie na pewno tam są : ).

Bywałam za to w znajdującym się w pobliżu kinie W-Z, po którym dzisiaj nie ma już śladu. Podobnie jak po barze „Wenecja” (w którym nie bywałam, bo jeszcze byłam za młoda), a także lunaparku o tej samej nazwie (w którym też nie bywałam, bo działało przed wojną). Obecnie na tyłach domu towarowego mieści się Skwer Gwary Warszawskiej, raczej zapyziały, na którym urzędowali dzisiaj panowie mówiący gwarą, ale raczej więzienną. Nie podchodziłam bliżej.

Ta część Młynowa w ogóle sprawia wrażenie dość zapomnianej. Kontrastuje mocno z niedalekim nowoczesnym wolskim city.

W planach jest remont tego miejsca, ale jaki to jest piękny plan filmowy dla jakiegoś mrocznego thrillera… albo kina postapokaliptycznego… egzystencjalnego dramatu…

Dramat miał tu zresztą miejsce w czasie II wojny światowej:

Napis na brzozowym krzyżu głosi: W miejscu tym mieścił się ogród zabaw „Wenecja”. 5 sierpnia 1944 r. Niemcy rozstrzelali tu ok. 100 osób. W kolejnych dniach Powstania oddziały Verbrennungskommando Warschau spaliły w tym miejscu setki zwłok pomordowanych mieszkańców Woli.

Jedenasty

Czyli 10:1 dla Przyjaciela. A i ten jeden też chyba przeoczony umyślnie, bo niemal się o niego potknęłam… 🙂

Co można robić w deszczową sobotę na wsi?

Wyjść do ogródka na grzybobranie. Żeby jednak odnieść sukces, trzeba wiedzieć, pod którą sosenką wypatrywać i bezbłędnie rozpoznawać, pod którym kopczykiem z igliwia szukać. Pod moimi kopczykami były zazwyczaj szyszki. Ze ślimakami poszło mi znacznie lepiej. Na pocieszenie dostałam słoiczek zeszłorocznych marynowanych prawdziwków.

Plac Opolski

Gdyby spytać warszawiaków o Plac Opolski, 99 procent z nich nie słyszałoby o jego istnieniu, nie mówiąc o lokalizacji. Kiedyś był to targowy plac Budla, własność rodziny Boudelle, na którym handlowano warzywami, owocami, a przede wszystkim słomą. Dzisiaj jest to skromny skwerek na Młynowie, otoczony powojennymi budynkami, ale ostało się wokół kilka staroci.

Płaskorzeźba w bramie przedwojennej kamienicy na ul. Tyszkiewicza 10.

Pod chmurką, na ścianie kamienicy przy Młynarskiej – Czesław Niemen.

Przed kamienicą z Niemenem budynek Fabryki Wyrobów Metalowych „W. Czajkowski i spółka”, założonej w 1924 r. Obecnie oczywiście nic się tam już nie produkuje, ale ruina przypomina o dawnym robotniczym charakterze Woli.

Inne upamiętnienie – Alina Szapocznikow, rzeźbiarka i graficzka.

Polskie piekło

Sopot to piekło, myślała Merry. Miasteczko wciśnięte między dwa wielkie organizmy. Jedynym celem jego istnienia jest zasysanie pieniędzy, gówien i pijackich rzygowin klubowiczów z Gdańska i Gdyni. Brzydziła się nim i jego mieszkańcami. Nic tam nie było na serio. Nic tam nie było prawdziwe. Dziewczyny myślały tylko o kosmetykach i weekendowych baletach. Chłopacy marzyli, by zostać ratownikami i wyrywać panienki na plaży. Jakby każdy bał się sprawdzić, kim naprawdę jest i do czego jest zdolny. Świadomie się ograniczali i dawali zamknąć w cukierkowym świecie głośnej muzyki, narkotyków, gofrów, drogich drinków i lodów świderków. A wszystkim wydawało się, że są tacy ważni, specjalni i wyjątkowi. Chciało jej się śmiać, gdy na nich patrzyła. Nie mogła się doczekać, kiedy zobaczy, jak życie roztrzaska ich wysokie mniemanie o sobie na drobne kawałki, jakby było taflą szkła, z którą zderza się rozpędzona ciężarówka. Tylko dlatego Merry zmartwiła ta przeprowadzka, ale nie aż tak bardzo, jak myśleli inni. Wszystko było lepsze niż Sopot. […]

***

Krzysztof pomyślał, że ten człowiek mu się nie podoba. Emanowała od niego taka patologiczna pewność siebie kogoś, kto zawsze bierze to, czego pragnie, i nie ogląda się na innych. A każda próba oporu, drobna przeszkoda to zwykła bezczelność, nieusprawiedliwiony niczym akt wrogości, na który trzeba odpowiedzieć czystą i bezwzględną agresją. Gospodarz agroturystyki spotkał wiele takich osób, kiedy mieszkał jeszcze w Warszawie. Między innymi dlatego opuścił stolicę. W ogóle nie lubił tego miasta, choć tam się urodził i wychował. Zawsze wydawało mu się za ciasne. Zbyt wielu ludzi o zbyt wielkim ego na zbyt małej przestrzeni. Nie dało się tego wszystkiego upchnąć w tak niewielkim i biednym kraju. Zjadali się więc ci ludzie nawzajem, walczyli, wpychali pod samochody, pociągi metra, podkładali świnie, sprzedawali nawzajem kredyty we frankach i polisolokaty, rżnęli nieswoje żony, rozwodzili i schodzili.

Wojciech Chmielarz, „Żmijowisko”, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2018

Hmmm… To nie miasta powinniście zmienić, tylko ludzi, wśród których się obracacie.

Obraz społeczeństwa polskiego w kryminale Chmielarza jest odrażający i przygnębiający. Ale czy prawdziwy? Nie wiem. Być może żyję w jakimś kloszu. Albo nie chcę tego widzieć.

Z niektórymi stwierdzeniami jednak się zgadzam:

Nie była naiwna. Nigdy nie stanie się kobietą jego życia. Była na to za brzydka, za zwyczajna. On nie kochał jej, a ona, mówiąc szczerze, nie kochała jego. Nie kocha się kogoś, kto jest dla ciebie za dobry. Możesz tylko o nim marzyć.

Muranów Zachodni

Krótki spacer między ulewą a zmierzchem po Muranowie Zachodnim na Nowolipkach, kolejnym z osiedli powstałych na gruzach getta. Po przedwojennej zabudowie nie ma tu śladu, są tylko „chodnikowe” pomniki granic getta oraz ten poniżej, upamiętniający uwolnienie 348 Żydów z więzienia „Gęsiówka” przez żołnierzy AK baonu „Zośka”.

Osiedle Muranów Zachodni zbudowano w latach 1949-67 i zestarzało się ono na tyle, że też ma już swoje upamiętnienia w postaci murali „Dzieci Muranowa”, powstałych na podstawie starych fotografii dzieciaków z osiedla.

Artur, Adam, Karolina, Piotrek i Paweł w roku 1984.

Ciekawe, kim są dzisiaj.

Jest na Powązkach, nie na Nowolipkach, przegapiłam go podczas spaceru po Kolskiej.

Zasłynął z tego, że jego klientela urządziła sobie w nim strzelaninę w 2002 r. , w ramach wojny gangów.

Dzisiaj gangsterskie są tu tylko ceny. Pantofelki powyżej kosztują ponad 1000 zł. Nie kupiłabym nawet za 100. Generalnie placówka handlowa raczej dla bogaczy, sklepów dla normalnych ludzi jest tu mało.

Jedynym przedwojennym budynkiem na tym terenie są stare zabudowania Fabryki Garbarskiej Temler i Szwede, której początki sięgają pierwszej połowy XIX w. Była jednym z największych zakładów tego typu w Królestwie Polskim. Znajdowała się poza murami getta, być może dlatego przetrwała. Po wojnie działała tu m.in. fabryka obuwia „Syrena”. Dzisiaj budynki niszczeją, w sposób dość malowniczy.

I na koniec Rondo Radosława: