Spacerniak

Zamieć – zachód słońca – Lisboa – dwie godziny – żyjątka – ścieżka – mazowieckie piachy – Utrata – skarb – Morysin – kebab – szopa. Czyli wspomnienie roku, czyli rok wspomnień. Wypadałoby też coś napisać w tak znaczącym dniu, ale nie jestem w stanie, i to nie z powodu spożytych procentów, bo lizbońskie i zielonogórskie wino stoi nienaruszone w barku.

Wszystkiego najlepszego w nowym roku wszystkim!

Prażanka na Pradze, czyli korzenie

Urodziłam się na Pradze, na Szmulkach, ale nie pamiętam okolicy, w której mieszkaliśmy, bo byłam za mała, żeby coś swym rozumem zarejestrować. To znaczy mam jakieś wspomnienia, jakieś pierwsze niemowlęce, wózkowe przebłyski, ale są to dosłownie jakieś migawki, nie jestem nawet pewna, czy prawdziwe, czy wymyślone. Natomiast okolice, które dzisiaj obeszłam – znowu z Praską Ferajną – są mi już nieco bardziej znajome, bo w okolicach ul. Stalowej mieszkał mój wujek i w dzieciństwie czasem go z mamą odwiedzałam w jego starej praskiej kamienicy.

Postanowiłam zmienić nieco moje zwyczaje i pozwiedzać Pragę z grupą zorganizowaną, bo są miejsca, w które trochę obawiam się chodzić sama i są też miejsca, w które chętnie bym się zapuściła, ale nie mam odwagi (i możliwości) tego zrobić, na przykład praskie podwórka i klatki schodowe. Dzisiaj przeszłam się ul. Stalową z jej mieszkańcem, który na Nowej Pradze się wychował. Mieszkaniec co prawda był sporo ode mnie młodszy i to, co dla niego było zamierzchłą przeszłością, dla mnie było nie tak całkiem dawno :-). Spacer był anonsowany jako „subiektywny”, i moja relacja też taka będzie (jak zazwyczaj zresztą).

Ul. Stalowa jest na Nowej Pradze, ale ta jest nie bardziej nowa, niż Stara. Od czasów, gdy tu ostatnio byłam, sporo się pozmieniało, ale sporo też pozostało bez zmian. Jest to do dzisiaj jedna z najlepiej zachowanych przedwojennych praskich ulic, często występuje w filmach, kręcono tu np. „Pianistę” (udawała getto).

Przede wszystkim pojawiło się ono – metro.

W tle stara fabryka, w której niebawem będzie nowa Elektrownia Powiśle lub Fabryka Norblina, czyli dużo drogich knajp i sklepów.

Okolica stała się łupem czyścicieli kamienic, sporo mieszkańców zostało zmuszonych do opuszczenia swoich mieszkań na rzecz dawnych „właścicieli”. Zrujnowane domy sąsiadują z domami odrestaurowanymi, dawni mieszkańcy mieszają się z nowymi. Dawne sklepiki, jadłodajnie i zakłady usługowe ustąpiły miejsca nowym sklepikom, knajpom i zakładom usługowym, ale z już zupełnie innej półki cenowej. Miejscowi zakupy robią w pobliskim Kauflandzie. Gentryfikacja postępuje.

Kamienica secesyjna, choć po secesji została tylko brama.

Tu kiedyś była mleczarnia i fryzjer, co odkryto podczas renowacji i zdejmowania tynków.

Tramwaje Stalową jeżdżą do dziś – jest to jedna z najwęższych warszawskich „tramwajowych” ulic.

Na wielu budynkach można dostrzec ślady po kulach (tutaj także na balkonie).

Lista lokatorów (bez lokatorów). I komu to przeszkadzało?

W sumie wygląda nie gorzej niż 30-letnia winda w bloku mojej mamy.

Pan przewodnik zapewniał, że winda jest przedwojenna, ale przysięgam, że bardzo podobne tabliczki i guziczki były w blokach na moim osiedlu z lat 70.

Im bliżej centrum, tym bardziej bogato i modernistycznie.

Zakład tapicerski nadal działa i podobno można sobie ładnie meble odnowić.

Kamienica, w której ostatnie lata życia spędził Stefan Wiechecki „Wiech”.

Targówek Mieszkaniowy

Spacer tym razem nie samotny, ale z Praską Ferajną.

ul. Tykocińska – pierwszy murowany budynek na Targówku.

W neorenesansowym budynku z 1914 r. mieścił się dawniej urząd gminy Bródno i sąd grodzki (obecnie jest tam przychodnia).

Willa architekta Bolesława Pietrusińskiego z 1930 r.

Dom Rodziny Addamsów ukryty między blokami (takie nazwisko figurowało swego czasu na domofonie, gdy budynek popadł w ruinę).

Trochę modernistyczny, trochę neoromański (budowę rozpoczęto przed wojną, zakończono w latach 50. według zmienionego projektu). Ufundowano go jako wotum dziękczynne za wygraną bitwę warszawską 1920 r.

Syrenka na budynku dawnej szkoły przy ul. Stojanowskiej.

Taką samą Syrenkę spotkałam kiedyś na szkole na Starych Bielanach.

Najważniejszy tutejszy przybytek kultury, czyli Teatr Rampa (w socrealistycznym budynku z lat 50.).

Zasłynął z pierwszego polskiego musicalu – „Złe zachowanie” (premiera 1988 r., scenariusz i reżyseria Andrzej Strzelecki, choreografia Janusz Józefowicz).

Po bródnowskich hodowcach gołębi został już tylko mural na jednym z nowych bloków.

Może nie najpiękniejsze, ale budowane tak, żeby mieszkańcy jak najmniej zaglądali sobie w okna (o czym lokatorzy dzisiejszych osiedli mogą często tylko pomarzyć). Kolorowe pasy u szczytów (na każdym z budynków innego koloru) miały na celu ułatwienie zlokalizowania swojego „gniazdka” w plątaninie innych, identycznych bloków.

Relikt dawnej tutejszej zabudowy, czyli drewniak.

Niedostępny dla zwykłych przechodniów, a tylko dla wtajemniczonych, czyli na przykład spacerowiczów tzw. zorganizowanych.

Zamiast ogrodowych krasnali – stare maszyny rolnicze. Nazw i przeznaczenia niestety nie pomnę (coś do wykopywania ziemniaków zdaje się :)). Funkcjonują dzisiaj jako plac zabaw dla kotów gospodarza.

Wieża ciśnień fabryki przy Oszmiańskiej.

W zakładzie drzewnym z przełomu XIX i XX w. produkowano szpule do nici.

Listopad

Stokłosy

Stokłosy, czyli jedna z najstarszych części Ursynowa, a dokładniej osiedla mieszkaniowego Ursynów. Najstarszych, czyli z drugiej połowy lat 70., po osiedlowych uliczkach człapią już emeryci. Kierując się na południe, przechodnie młodnieją :-). Zawędrowałam tu dzisiaj trochę służbowo, smagana lodowatym wiatrem, ale po drodze trochę popstrykałam.

Bohater toru służewieckiego, dżokej Stanisław Sałagaj, legendarny pechowiec, wygrał wszystko, co było do wygrania, oprócz Derby, a po drodze połamał kręgosłup, obie ręce i nogi, żebra i obojczyk a także sześciokrotnie miał wstrząśnienie mózgu.

„Herkules walczący z Anteuszem” – rzeźba Marka Moszyńskiego.

Wspomnienie z czasów, gdy osiedla mieszkaniowe przyozdabiano sztuką.

Mural „Czterdziestolatek” przy stacji metra Ursynów.

Niedaleko spotkać można mural z bohaterami z innego prl-owskiego serialu, ale o tym kiedy indziej.

Rotmistrz Pilecki pilnuje wejścia do metra Stokłosy.

A tu ciekawostka historyczno-geodezyjna. Z daleka, z przystanku, ale było za zimno, żeby robić sobie wycieczkę bliżej, bo autobus mógłby mi uciec. Na planie pierwszym pomnik por. Jana Rodowicza „Anody”, a niepozorna konstrukcja za nim to punkt triangulacyjny, konkretnie „punkt osnowy geodezyjnej I klasy”, jeden z ostatnich, który używany był przez geodetów podczas budowy dzielnicy oraz metra. Obecnie, zwłaszcza w mieście, stanowią już rzadkość. Punkty triangulacyjne stanowią podstawę ścisłych pomiarów większych obszarów. Wyznaczają wierzchołek trójkąta sieci triangulacyjnej (która składa się, jak nazwa wskazuje, z trójkątów, połączonych ze sobą). W punktach triangulacyjnych mierzy się kąty takiego trójkąta i… co dalej, to trzeba pytać geodetów. Ten tutaj doczekał się tablicy pamiątkowej.

Mordor

– Pośród wszystkich miejsc, o których słyszeliśmy, jest jedno, którego za nic nie chcielibyśmy oglądać, ale właśnie tam usiłujemy się dostać!

Miał wrażenie, że jeśli minie grzbiet przełęczy, pierwszy krok, który uczyni w dół, ku Mordorowi, będzie krokiem nieodwracalnym, gdyż nigdy nie zdoła zawrócić.

Miał przed sobą widok surowy, okrutny i ponury.

Kiedy Sam spoglądał na tak potężną fortyfikację, nieomal poraziła go nagła myśl, że jej zadaniem nie była ochrona Mordoru przed nieprzyjaciółmi, lecz właśnie nie wypuszczanie ich z niego.

– Niech mnie kule biją, mości Frodo, jeśli podejrzewałbym, że może w ogóle cokolwiek rosnąć w tym całym Mordorze.

Zastanawiali się, w jaki sposób władca tej krainy może utrzymać i wykarmić wszystkich swych niewolników oraz żołdaków.

Tutaj, na północy, znajdowały się kopalnie, kuźnie oraz arsenały zgromadzone na długo przygotowywaną wojnę i to tutaj Czarna Moc, która armie swe przesuwała niczym gracz pionki, gromadziła je przed kolejnym posunięciem.

– Przepraszam, wielmożny panie, że ośmielam się spytać, ale ma pan jakieś wyobrażenie, jak długa jeszcze czeka nas droga?

W końcu jednak dotarła i do niego gorzka prawda: nawet jeśli osiągną cel i spełnią swoje zadanie, zostaną oto samotni, pozbawieni wszelkich zapasów, bezbronni pośród wrogiego pustkowia. Taki czekał ich koniec: powrót był niemożliwy.

Góra Przeklęta z wolna się przybliżała, aż wreszcie, przesłaniając wszystko inne, groźnie wypiętrzyły się przed nimi zwały popiołu, szlaki i wypalonych kamieni, z których wyrastał wielki stożek, ze szczytem skrywającym się w chmurach.

Na krótką chwilę błysnęła mu przed oczyma kotłująca się chmura, a w niej wysokie jak góry wieże i fortyfikacje, wzniesione na potężnym fundamencie skał nad niezmiernymi przepaściami, ogromnie dziedzińce i lochy, ślepe cele, wysokie i bezlitosne, ogromne bramy ze stali i mosiądzu, ale zaraz wszystko zniknęło. Runęły wieże i osunęły się zbocza, ściany zatrzęsły się, zarysowały i rozsypały […].

J. R. R. Tolkien, „Władca Pierścieni”, przeł. Jerzy Łoziński.

Zagościniec

Każda dzielnica ma taki swój Zagościniec, czyli część starą, gdzie zachowały się stare domy. Jedne odnowione, inne popadają w ruinę, po jeszcze innych została tylko pusta działka „na sprzedaż”. Na Służewie jest to część osiedla po obu stronach Puławskiej, dawnego tzw. puławskiego traktu rządowego z czasów Królestwa Kongresowego, inaczej gościńca. Dominuje tu zabudowa jednorodzinna, lepsza i gorsza, otoczona brzydkimi blokami z lat 80. i 90. Wąskie uliczki pozastawiane samochodami. Na obrzeżach tego rozgardiaszu ulokowała się Uczelnia Łazarskiego.

***

Żeby za nudno nie było, załączam jeszcze obrazek z wczorajszego spaceru powrotnego z pracy. Wracam zazwyczaj pieszo, a że po drodze mam Łazienki, to często o nie zahaczam. W listopadzie Agrykola oświetlona gazowymi latarniami wygląda niesamowicie, wczoraj dodatkowo była pełnia, niestety gdy doszłam na skarpę, księżyc schował się za chmurami.

Tramwaj do Wilanowa

Jako miłośniczka zbiorkomu Święto Niepodległości uczciłam przejażdżką sławnym już na całą Polskę tramwajem do Wilanowa. Nie była to moja pierwsza wycieczka tramwajowa udokumentowana na blogu. Mieszkając na Żoliborzu udałam się na takową z pętli na Marymoncie na Ochotę, a w marcu tego roku była to wspinaczka po wzgórzach Lizbony słynną 28-ką. Lubię tramwaje, przez ostatnie lata jeździłam nimi często, bo kursowały one w znacznej liczbie z okolic mojego żoliborskiego osiedla i bardzo za nimi tęskniłam. Nie tak jak za metrem, ale bardzo. Na szczęście w tym roku wybudowano, a właściwie odbudowano linię tramwajową wzdłuż ul. Gagarina, a parę tygodni temu zakończono budowę torów do Wilanowa. No, „zakończono” to za dużo powiedziane, gotowe są tory i przystanki, wokół trwa jeszcze plac budowy, ale tramwaje jeżdżą. I dzisiaj uruchomiono kursy zabytkowymi tramwajami prosto z Sielc, więc jak mogłam nie skorzystać. Co prawda widoki nieporównywalne z tymi, które można podziwiać w tramwaju turystycznym z Żoliborza na Starą Ochotę (o Lizbonie nie wspominając), ale zawsze to coś. Przy okazji pochodziłam trochę po Lemingowie, czyli Miasteczku Wilanów.

Jest to tramwaj Konstalu typu 4N1 z 1961 r. Nie najstarszy na dzisiejszej trasie, ale na taki się załapałam. A nie było łatwo, bo chętnych było wielu.

Ale załapałam się na pierniczek, którym częstowała miła obsługa.

Nie jest to może jakiś szczególnie wyszukany pierniczek… Ale smaczny ;-).

Najbardziej podobały mi się detale we wnętrzu, choć w tłumie trudno było im się przyjrzeć, a jeszcze trudniej zrobić zdjęcie.

…ale wysiadając udało mi się cyknąć fotkę stanowiska motorniczego (kieruje się na stojąco). Trasa była dość krótka, 35-minutowa, ale musiała to być męcząca praca.

Tutaj świątynia z bliska, a na pierwszym planie fragment muru berlińskiego podarowany przez ambasadę Niemiec.

Świątynia, zwana przez niektórych Wyciskarką do Cytryn, robi przygniatające wrażenie.

Pomnik króla i królowej na Osi Królewskiej.

Pamiętam czasy, gdy w tym miejscu były pola uprawne, widziało się je z autobusu do/ze szkoły. Dzisiaj wszystko tutaj niby ładne, niby zadbane, ale… bez duszy. Pod okiem kamer. Nie chciałabym tu mieszkać, a gdybym musiała, uciekałabym stąd w okoliczne chaszcze, których jeszcze tu sporo, ale szybko znikają. Sąsiedni Ursynów, też przecież blokowisko, tę duszę ma, znam ludzi, i to w bliskiej rodzinie, którzy nie wyobrażają sobie mieszkania gdzie indziej; nie bardzo chce mi się wierzyć, że Miasteczko Wilanów też doczeka się takich lokalnych patriotów. Ale może się mylę.

Wyścigi

No nie, wyścigów nie będzie, chociaż sezon jeszcze trwa i dzisiaj były nawet jakieś gonitwy, ale na torze wyścigów konnych obowiązuje dress code, a ja nie miałam kapelusza, nie mówiąc o toczku czy fascynatorze. Przede wszystkim jednak tor na Służewcu jest na Ursynowie, nie na Służewcu, który zresztą też nie jest tam, gdzie być powinien, bo jego część włączono do Służewa, przeciw czemu zresztą mieszkańcy protestowali. Niejedyny taki przypadek w Warszawie. Przejdę się więc „na teren” kiedy indziej, gdy dotrę do Ursynowa. Pochwalę się tylko, że na torze byłam już w 2007 r., ale nie na wyścigach, tylko na koncercie Rolling Stonesów, Mick Jagger był wtedy 64-letnim młodzieniaszkiem i skakał po scenie jak nie przymierzając wild horse, choć nie pamiętam, czy wykonywali tę piosenkę.

Ale dzisiaj tylko króciutko okolice.